तानाजी मालुसरे यांच्या शौर्याला मनाचा मुजरा! Tanaji Malusare

तानाजी मालुसरे The great warrior Tanaji Malusare हे एक शूर-विर आणि मराठा साम्राजातील एक प्रसिद्ध योद्धा आहेत ज्यांचे नाव पराक्रमाचे प्रतिशब्द आहे. तो महान योद्धा श्री छत्रपती शिवाजी भोसले राजेंचे मित्र होते. ४ फेब्रुवारी १६७० च्या युद्धात त्यांनी अतुलनीय पराक्रमी शौर्य गाजवले. जिथे त्यांनी मोगल किल्ल्याचा किल्लेदार उदयभान राठोड (Udaybhan Rathod) याच्या विरुद्ध शेवटच्या श्वासापर्यंत लढा दिला.

या लढाईमुळे मराठ्यांच्या स्वराज्यात कोंढाणा सारखा महत्वाचा किल्ला ताब्यात आनला. परंतु याच लढाई त्यांना शूर-वीरमरण आले. दुःख व्यक्त करताना श्री छत्रपती शिवाजीराजे महाराज म्हणाले “गड आला पण सिंह गेला” आणि कोंढाण्याचे नाव सिंहगड झाले.

महाराष्ट्र राज्याच्या पुणे जिल्ह्यात डोंगराळ भागात एक किल्ला आहे, जो पुण्यापासून ३० किलोमीटर अंतरावर आहे. पूर्वी हा किल्ला कोंढाणा म्हणूनही ओळखला जात असे. हा किल्ला समुद्रसपाटीपासून सुमारे ४०० फूट उंच आहे. सह्याद्रीच्या पूर्वेकडील शाखात पसरलेला भुलेश्वरचा किल्ला हा किल्ला बनला आहे. टेकडीसारखे दिसते आणि दूरदर्शनच्या ‘मनोरा’ साठी उभ्या असलेल्या दोन पायऱ्या या कारणास्तव पुण्यातील सर्वांना आकर्षित करतात. पुरंदर, राजगड, तोरणा, लोहगड, विसापूर, तुंग अशा भयंकर मुलुख या किल्ल्यावरून दिसते.

सिंहगडच्या लढाईतील तानाजी मालुसरे यांचा संघर्ष.

तानाजी मालुसरे यांच्या मुलगा रायबाच्या (Raiba Malusare) लग्नाची तयारी सुरू होती. आजूबाजूला कोंडीचे वातावरण होते. छत्रपती शिवाजी राजेना व त्यांच्या कुटुंबीयांना लग्नात येण्यासाठी आमंत्रित करण्यासाठी ते गेले होते पण त्यांना कळले की शिवाजी सिंहगड किल्ला परत मोगलांपासून परत आणायचा आहे. पूर्वी सिंहगड किल्ल्याचे नाव कोंढाणा होते.

किल्ल्याचे पूर्वीचे नाव ‘कोंढाणा’ आहे. संपूर्ण किल्ला आदिलशाही मध्ये होता. दिलोजीच्या वतीने दादोजी कोंडदेव सुभादशाच्या पदावर निवडले गेले होते. एडी १८ मध्ये किल्ल्यावर त्यांचे लष्करी केंद्र बांधले. एडी १६४७ मध्ये शहाजी राजाची सुटका करण्यासाठी शिवाजी राजाने पुन्हा हा किल्ला आदिलशहाच्या ताब्यात दिला. पुरंदरच्या अधीन मुघलांना दिलेला किल्ला येथे कोंडाना किल्लाही होता. मोगलांमधील उदयभान राठोड हे कोंडानाचे अधिकारी होते. ते एक राजपूत होते पण नंतर ते मुस्लिम झाले.

शिवाजी महाराजांचा त्यांच्या काळातील श्रद्धा आणि या गावातल्या बालमित्र तानाजी मालुसरे आणि त्याच्या मावळ सैनिकांनी (माव प्रांत भरणाऱ्या सैनिकांच्या गटाने) चढाईत हा किल्ला जिंकला. या युद्धामध्ये तानाजी अस्वस्थ झाले आणि त्यांनी आपला जीव बळी देऊन किल्ला जिंकला, म्हणून शिवाजी महाराजांनी “गड आला पानसिंह गल्ला” (म्हणजे किल्ला मिळाला पण सिंह झाला) अशी जयघोष केली.

कोंढाणा किल्ल्या पाहूया आणि तो मुघलांच्या ताब्यात कसा गेला?

१६५५ मध्ये पुरंदरच्या तहामुळे श्री छत्रपती शिवाजी राजे महाराजांना कोंढाणा किल्ला मोगलांच्या ताब्यात द्यावा लागला. पुण्याजवळील कोंढाणा हा सर्वात मोठा व नामंकित किल्ला होता. पुरंदरच्या नंतर राजपूत, अरब आणि पठाण सैन्य मोगलांच्या वतीने किल्ल्याचे रक्षण करतातअसत. त्यापैकी सर्वात सक्षम सेनापती उदयभान राठोड होता. हा त्या किल्लेदार होता आणि त्याची नियुक्ती मोगल सेनाप्रमुख जयसिंग यांनी केलेली होती.

जगायचं कुणासाठी?

छत्रपती शिवाजीराजे महाराजांच्या आदेशानंतर, १६७० मध्ये तानाजी मालुसरेने ५०० मावळ्यांसह कोंढाणा किल्ला मराठा साम्राज्याच्या ताब्यात घेण्यासाठी कूच केले. त्याचा भाऊ सूर्याजी आणि मामा शेलार त्याच्या समवेत होते. हवामान काय ठीक नव्हते आणि उंच-उंचीचे गड चढणे फार अवघड होते. चढणे जवळ-जवळ आश्यक होते.

उदयभान राठोडच्या नेतृत्वात किल्ल्याची पहारेकरी २०००+ जास्त मुघल सैनिक करत होते. किल्ल्याचा एकमेव भाग जिथे मुघल सैन्य नव्हते तो म्हणजे किल्याचा उंच डोंगरावरचा माथा होता. काही निवडक सैनिकांसमवेत नरवीर तानाजी मालुसरे ( Narvir tanaji malusare )हे व याचे साथीदार दोरीच्या साहाय्याने उंच कडा चढून वर गेले आणि मोगलांवर हल्ला बोल केला. गाफील असलेले उदयभान राठोड आणि मुगल सैनिकांना या हल्ल्याची माहितीच नव्हती.

तरी देखील त्यांनी हि लढाई जोरदारपणे लढवली आणि तानाजी मालुसरे यांना उदयभान राठोड याच्या हातून वीरमरण मिळाले. तानाजींच्या मृत्यूनंतर त्याचे भाऊ सूर्याजी पिसाळ तसेच शेलार मामा यांनी युद्धाची सर्व सूत्रे स्वीकारली आणि उदयभानाला जागीच ठार केले. शेवटी, मराठ्यांनी तानाजी मालुसरेच्या वीर शौर्यामुळे विजय मिळविला आणि कोंढाणा किल्ल्यावर भगवा ध्वज फडकविला.

नरवीर तानाजी मालुसरे यांच्या हुशारी व धाडशी शौर्यामुळे श्री छत्रपती शिवाजी राजे महाराजांनी तानाजीच्या परक्रमामुळे कोंढाणा किल्ल्याचे नामकरण “सिंहगड” असे केले. तसेच तानाजी मालुसरेंच्या मृत्यनंतर त्यांच्या मुलगा रायबाचे लग्न थाटात महाराजांनी यथासांग पार पाडले.

सुभेदार नरवीर तानाजी मालुसरे

Tanaji Malusare
सुभेदार नरवीर तानाजी मालुसरे

Tanaji Malusare family

  • जन्म तारीख: १६२६
  • जन्मस्थळ: गोडोली, सातारा, महाराष्ट्र
  • मृत्यूची तारीख: ०४ फेब्रवारी १६७०
  • मृत्यूचे ठिकाण: सिंहगड, पुणे
  • मृत्यूचे कारण: रणांगणात शौर्य गाजवताना वीरमरण
  • वडिलांचे नाव: सरदार कालोजी
  • आईचे नाव: पार्वतीबाई
  • भावंडे: भाऊ-सरदार सूर्याजी
  • वैवाहिक स्थिती: विवाहित (मृत्यूच्या वेळी)
  • पत्नी / जोडीदार: सावित्री मालुसरे
  • मुले: मुलगा-रायबा मालुसरे

म्युझियम प्रकल्प MUSEUM PROJECT

नमस्कार मित्रांनो! मराठी किडा या आपल्या पोर्टल वर आम्ही आपल्याला ऐतिहासिक, शैक्षणिक, शासकीय तसेच महान वक्तीचा विकासाची यशोगाथा या विषयी संपूर्ण माहिती या वेबसाईट देत आहोत/देत राहू. वेबसाईटला भेट दिल्याबद्दल आम्ही आपले आभारी आहोत.

8 thoughts on “तानाजी मालुसरे यांच्या शौर्याला मनाचा मुजरा! Tanaji Malusare”

Leave a Reply

error: Content is protected !!
%d bloggers like this: